B3.06 — Lập trình kịch bản KNX

Mục tiêu

Lập trình được mạch switching cơ bản: push button → actuator
Lập trình dimming qua DALI Gateway
Tạo và gọi scene KNX
Cấu hình short press / long press trên push button
Hiểu cách tích hợp KNX với hệ thống điều khiển qua Home Assistant

Khái niệm nền tảng

Mọi logic trong KNX đều hoạt động theo một nguyên lý: Communication Object (CO) ↔ Group Address (GA) ↔ Communication Object.

Push button có CO “Switch” — khi nhấn, CO này gửi giá trị (0 hoặc 1) lên một GA. Actuator có CO “Switching” — khi nhận giá trị từ GA đó, nó đóng hay ngắt relay.

Cấu hình trong ETS chỉ là: chọn CO nào, liên kết với GA nào, với tham số gì. Không có lập trình logic phức tạp theo nghĩa truyền thống — chỉ là khai báo liên kết.

1. Lập trình Switching cơ bản

Mạch đơn giản nhất: 1 nút bật/tắt 1 đèn

Bước 1: Trong ETS, tạo Group Address:

0/0/0  PhongKhach - Den tran ON/OFF   (DPT 1.001 — 1-bit)

Bước 2: Push Button → Communication Objects:

Tìm CO “Switch Button 1” (hoặc tên tương đương tuỳ hãng)
Kéo GA 0/0/0 vào CO này
Đặt cờ “C, W” (Communication + Write) = CO này gửi lên bus

Bước 3: DALI Gateway → Communication Objects:

Tìm CO “Channel 1 Switch” (hoặc “Output 1 ON/OFF”)
Kéo GA 0/0/0 vào CO này
Đặt cờ “C, W, U” (Communication + Write + Update)

Kết quả: Nhấn nút → Push button gửi “1” lên GA 0/0/0 → DALI Gateway nhận → bật đèn channel 1.

Nhấn lại → gửi “0” → tắt. (Cấu hình Toggle trong ETS push button parameter.)

Toggle mode vs. Separate On/Off

Có hai cách cấu hình push button với 1 nút:

Toggle (khuyến nghị): Mỗi lần nhấn = đảo trạng thái. CO gửi giá trị ngược với trạng thái hiện tại. Cần liên kết GA status feedback vào push button để nó biết trạng thái hiện tại.

Separate On/Off: Nếu có 2 nút, 1 nút chỉ bật (gửi “1”), 1 nút chỉ tắt (gửi “0”). Không cần status feedback nhưng tốn nhiều nút.

2. Lập trình Dimming qua DALI Gateway

Hai loại telegram dimming

Relative dimming (4-bit, DPT 3.007): Lệnh “dim up” hoặc “dim down” kèm tốc độ. Áp dụng khi nhấn và giữ.

Absolute dimming (1-byte, DPT 5.001): Đặt giá trị cụ thể từ 0 đến 255 (0% đến 100%). Áp dụng cho scene hoặc khi muốn đặt mức sáng chính xác.

Cấu hình push button 1 nút dim

Với 1 nút, cấu hình Long Press / Short Press:

Hành động	Chức năng
Short press	Toggle ON/OFF (bật tắt)
Long press giữ	Dimming lên (hoặc xuống) — dim tiếp tục khi đang giữ
Nhả nút (sau long press)	Stop dimming

Trong ETS, cấu hình:

Short Press: CO “Switch Button 1” → GA 0/0/0 (1-bit toggle)
Long Press: CO “Dim Button 1” → GA 1/0/0 (4-bit dim)
Direction alternates: Dim up → release → dim down → release (xen kẽ)

Cấu hình này chuẩn KNX — 1 nút vừa bật/tắt vừa dim, thường dùng trong phòng ngủ.

Liên kết DALI Gateway cho dimming

DALI Gateway có CO riêng cho từng chức năng:

CO	DPT	Mô tả
Channel X Switch	1.001	ON/OFF kênh X
Channel X Relative Dimming	3.007	Dim lên/xuống tương đối
Channel X Absolute Value	5.001	Đặt giá trị 0–255
Channel X Status	1.001	Trạng thái ON/OFF (feedback)
Channel X Brightness Status	5.001	Giá trị độ sáng hiện tại (feedback)

Liên kết CO Switch với GA switching, CO Relative Dimming với GA dimming. Hai GA khác nhau, cùng một kênh vật lý DALI.

3. Lập trình Scene (Kịch bản)

Khái niệm Scene trong KNX

Scene KNX là một lệnh gọi tập hợp trạng thái: bật/tắt và mức sáng cụ thể cho nhiều đèn cùng lúc. Mỗi scene có số từ 1 đến 64.

Cách hoạt động: Push button gửi “scene number” (ví dụ: 3) lên GA scene. Tất cả actuator/DALI Gateway nhận GA đó và thực hiện mức sáng đã lưu cho scene 3 của kênh mình.

Cấu hình scene trong ETS

Bước 1: Tạo GA scene:

3/0/0  PhongKhach - Scene Recall   (DPT 18.001 — Scene number)

Bước 2: Trong DALI Gateway parameters → Scene:

Bật scene X cho kênh Y
Đặt mức sáng (0–255) cho scene X

Bước 3: Liên kết CO “Scene Input” của DALI Gateway với GA 3/0/0

Bước 4: Trong Push Button parameters:

Short press → Scene Recall → chọn scene number → liên kết GA 3/0/0

Ví dụ bảng scene phòng khách — Villa Nha Trang

Tên Scene	Scene No	Đèn trần (0–100%)	Đèn strip (0–100%)	Đèn cạnh sofa (0–100%)
Sáng tối đa	1	100%	100%	100%
Xem phim	2	10%	30%	20%
Đón khách	3	70%	80%	60%
Đọc sách	4	50%	0%	100%
Tắt hết	5	0%	0%	0%

Scene 5 (tắt hết) thường dùng cho nút “ALL OFF” — nhấn một lần tắt toàn phòng.

Lưu scene từ trạng thái hiện tại

Tính năng “Scene Store”: nhấn và giữ nút trong ETS để lưu trạng thái hiện tại vào scene. CO “Scene Store” khác với “Scene Recall” — một cái đọc, một cái ghi.

Thực tế: hiếm khi dùng scene store trong nhà dân vì khách hàng thường không cần thay đổi scene sau commissioning. Nhưng khách sạn và văn phòng hay yêu cầu.

4. Cấu hình Long Press / Short Press

Hầu hết push button KNX hỗ trợ nhiều kiểu nhấn trên mỗi nút:

Kiểu nhấn	Thời gian	Chức năng thường dùng
Short press (<0.4s)	Nhanh	Toggle ON/OFF, scene recall
Long press (>0.4s)	Giữ	Dimming, blind up/down
Double press	2 nhấn liên tiếp	Scene đặc biệt, toàn nhà OFF
Triple press (EAE Rosa)	3 nhấn	Chức năng cấp 3

Cấu hình trong ETS:

EAE Rosa — parameter “Button X Short press function” và “Button X Long press function”:

Short press: Switching (toggle 1-bit)
Long press: Dimming (4-bit relative)

Vimar 01580 — tab “Button”:

Short press → Switch object
Long press → Dim object
Double press → Second function object

Ekinex EK-ED2-TP — parameter group “Pushbutton X”:

Press type: Short / Long / Both
Short press action: Toggle
Long press action: Dimming
Long press timeout: thời gian (ms) để phân biệt short và long

Quy tắc thực tế: Không configure quá nhiều kiểu nhấn trên 1 nút — khó nhớ, dễ nhấn nhầm. Short = bật/tắt, long = dim là đủ cho đa số phòng.

5. Timer và Scheduler

KNX không có built-in timer phức tạp trong thiết bị thường. Có 3 cách làm timer:

Cách 1: Staircase function trong Actuator Switch Actuator có chức năng “Staircase” — sau khi nhận lệnh ON, tự tắt sau N giây. Không cần module thêm. Dùng cho đèn hành lang, WC.

Cách 2: Logic Module trong Binary Input / Push Button MDT và một số hãng tích hợp logic module ngay trong thiết bị. Có thể làm timer, delay ON/OFF đơn giản. Nhưng giới hạn độ phức tạp.

Cách 3: Home Assistant Với Thạch Anh IT, logic phức tạp (schedule theo giờ, logic điều kiện, automation) được xử lý trong Home Assistant. KNX push button gửi telegram → Home Assistant nhận → Home Assistant thực thi logic → gửi lệnh đến KNX bus hoặc MobiEyes tùy thiết bị cần điều khiển.

6. Tích hợp KNX với hệ thống điều khiển (Home Assistant)

Kiến trúc tích hợp

KNX và MobiEyes là hai hệ thống độc lập, không giao tiếp trực tiếp với nhau. Thạch Anh IT dùng Home Assistant để đồng bộ hai hệ thống:

Nhấn nút KNX Push Button
        ↓
KNX Telegram → GA (trên bus)
        ↓
KNX/IP Gateway (Siemens N 148/23) → KNXnet/IP → LAN
        ↓
Home Assistant (KNX integration)
        ↓  ↑
        ↓  MobiEyes (kết nối qua API)
        ↓
Home Assistant xử lý logic và gửi lệnh
        ↓
DALI Gateway nhận → thực thi dim level cho từng đèn

Nguyên tắc hoạt động

KNX và MobiEyes không giao tiếp trực tiếp — hai hệ thống này độc lập với nhau
Home Assistant làm cầu nối: kết nối vào KNX bus qua KNXnet/IP (Siemens N 148/23), và kết nối vào MobiEyes qua API
Logic automation được xử lý trong Home Assistant: nhận telegram từ KNX, thực thi cảnh, gửi lệnh về cả hai hệ thống

Điều cần đảm bảo:

KNX/IP Gateway (Siemens N 148/23) phải trong cùng subnet với Home Assistant
IP Gateway phải còn tunneling slot trống (Siemens N 148/23 có 4 slot)
Home Assistant cấu hình đúng IP và tunneling port của Gateway

Ví dụ thực tế: Push button KNX kích hoạt cảnh qua Home Assistant

Push button nhấn nút “Xem phim” → gửi scene number 2 lên GA 3/0/0
Home Assistant lắng nghe GA 3/0/0, nhận value “2”
Home Assistant kích hoạt automation “Living Room - Movie”
Automation gửi dim value xuống DALI Gateway qua GA 1/0/0 (đèn trần 10%), GA 1/0/1 (đèn strip 30%)
Đồng thời Home Assistant gửi lệnh đến MobiEyes qua API để điều khiển rèm, điều hoà và các thiết bị không phải KNX

Kết quả: 1 nút bấm kích hoạt toàn bộ cảnh phòng, bao gồm cả thiết bị không phải KNX.

Chi tiết cấu hình Home Assistant sẽ được hướng dẫn trong Module D (Lập trình).

7. Status Feedback và LED Indicator

Tại sao cần status feedback

Nếu đèn được bật từ nhiều nguồn (nút ở cửa vào, MobiEyes app, nút ở đầu giường), LED trên nút phải phản ánh trạng thái thực tế — không phải trạng thái của lần nhấn cuối cùng.

Ví dụ: Bật đèn phòng khách từ app MobiEyes. LED trên push button phòng khách phải sáng lên tương ứng. Nếu không có feedback, LED vẫn tắt — lần nhấn tiếp theo sẽ gửi “1” (bật) thay vì “0” (tắt), gây logic sai.

Cấu hình feedback

Bước 1: DALI Gateway CO “Channel 1 Status” → liên kết GA 4/0/0 (1-bit, Read/Transmit)

Bước 2: Push Button CO “LED Button 1 Status Input” → liên kết cùng GA 4/0/0

Kết quả: Khi đèn bật (từ bất kỳ nguồn nào), DALI Gateway gửi “1” lên GA 4/0/0 → push button nhận → LED sáng.

Màu LED trên push button

EAE Rosa, Vimar 01580/01585, Ekinex EK-ED2-TP đều hỗ trợ cấu hình màu LED:

LED xanh lá: Đèn đang bật
LED đỏ: Đèn đang tắt (hoặc tắt = tối hoàn toàn)
LED xanh nhạt: Navigation (luôn sáng mờ để định hướng trong bóng tối)

Cấu hình trong ETS parameter của push button: “LED function” hoặc “LED status object”.

8. Tunable White qua DALI DT8 (sơ lược)

DALI DT8 là device type cho đèn tunable white (điều chỉnh nhiệt độ màu sắc) và RGBW.

KNX-DALI Gateway hỗ trợ DT8: ngoài CO dimming thông thường, còn có CO “Colour Temperature” (DPT 5.001 hoặc 7.600) để gửi giá trị Kelvin (2700K–6500K).

Ví dụ sáng sáng = cool white (6000K), buổi tối = warm white (2700K). Tunable White thường được tự động hoá theo giờ trong ngày qua MobiEyes (Human Centric Lighting).

Chi tiết về DALI DT8 và Tunable White được viết trong Module B4 — DALI nâng cao.